Medaram Jatara: తెలంగాణ గిరిజన సంస్కృతికి ప్రతీకగా నిలిచే మేడారం సమ్మక్క సారలమ్మ మహాజాతరకు తొలి సంకేతం ఇచ్చే పండుగ మండమెలిగే. ప్రతి రెండేళ్లకోసారి జరిగే ఈ మహాజాతరకు వారం రోజుల ముందు ఆదివాసీ సంప్రదాయాల ప్రకారం ఈ ప్రత్యేక పండుగను నిర్వహిస్తారు. మేడారం ప్రాంతంలో జనవరి 21 బుధవారం ఈ ఏడాది మండమెలిగే పండుగతో జాతర తొలి ఘట్టం ప్రారంభమైంది. ఈ వేడుక మొదలైనప్పటి నుంచి భక్తుల రద్దీ క్రమంగా పెరుగుతూ, ప్రధాన జాతర సమయానికి లక్షల సంఖ్యలో ప్రజలు తరలివస్తారు.
అతిపెద్ద ఆదివాసీ ఉత్సవం..
సమ్మక్క సారలమ్మ జాతర ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఆదివాసీ ఉత్సవంగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ జాతరలో మండమెలిగే పండుగకు ఎంతో విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ప్రధాన జాతరకు ముందు జరిగే ఈ వేడుకను మినీ మేడారం అని కూడా పిలుస్తారు. జాతరపై చెడు ప్రభావాలు పడకుండా ఉండేందుకు, దుష్టశక్తులు దరిచేరకుండా నిరోధించేందుకు ఈ పండుగను నిర్వహిస్తారనే నమ్మకం గిరిజనుల్లో ఉంది. అందుకే ఈ రోజు జరిగే ఆచారాలు, పూజలు ఎంతో కట్టుదిట్టంగా పాటిస్తారు.
మండమెలిగే పండుగ..
మండమెలిగే పండుగ ప్రతి సారి జాతరకు ముందు వచ్చే బుధవారం నిర్వహించటం ఆనవాయితీ. అంటే సమ్మక్క సారలమ్మ దేవతలు అడవుల నుంచి బయలుదేరి భక్తులకు దర్శనమివ్వడానికి ఏడు రోజుల ముందు ఈ ప్రాంతంలో అష్టదిక్బంధనం జరుగుతుందన్న భావన ఉంది. ఈ పండుగ ద్వారా చెడుదృష్టిని తొలగించి, పవిత్రతను నెలకొల్పుతారని ఆదివాసీలు విశ్వసిస్తారు. కుటుంబ వ్యవస్థలో కుమార్తెలకు ఇచ్చే గౌరవాన్ని, ఆడపిల్లల ప్రాముఖ్యతను కూడా ఈ పండుగ ప్రతిబింబిస్తుంది. కుమార్తెలకు ఆహ్వానం పలికే విధంగా ఈ వేడుక నిర్వహించటం దీనికి ప్రత్యేకత.
జంపన్నవాగు నుంచి ..
ఈ సందర్భంగా మేడారంలోని సమ్మక్క ఆలయం, కన్నేపల్లిలోని సారలమ్మ ఆలయాలను ప్రత్యేకంగా శుద్ధి చేస్తారు. జంపన్నవాగు నుంచి తెచ్చిన పవిత్ర జలంతో ఆలయ ప్రాంగణాన్ని పరిశుభ్రం చేస్తారు. అనంతరం సంప్రదాయ పద్ధతుల్లో మామిడి ఆకులు, గుమ్మడి కాయ, ఎర్ర మిరపకాయలు, కోడి పిల్లతో ప్రత్యేక అలంకరణ చేసి ఆలయాల వద్ద ఆర్చ్ ఏర్పాటు చేస్తారు. ఇవన్నీ దుష్టశక్తులను దూరం చేయడానికి అనుసరించే పాత సంప్రదాయాలుగా చెప్పబడుతున్నాయి.
అత్యంత రహస్యంగా..
మండమెలిగే పండుగ రోజున ఆలయాల్లో జరిగే పూజలు అత్యంత రహస్యంగా నిర్వహిస్తారు. పూజల సమయంలో బయటివారికి అనుమతి ఉండదు. అర్హత ఉన్న పూజారులే ఈ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటారు. డోలు, ఇతర సంప్రదాయ వాయిద్యాల మోగింపులతో ఆలయ పరిసరాల్లో తోరణాలు కడతారు. ఈ తోరణాలు పండుగ ప్రారంభానికి సంకేతంగా భావిస్తారు. ఈ రోజు నుంచే జాతర పూర్తయ్యే వరకు పూజారులు కొన్ని కఠిన నియమాలను పాటించాల్సి ఉంటుంది.
మండమెలిగే పండుగకు తెలంగాణతో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్, ఛత్తీస్ గఢ్, ఒడిశా రాష్ట్రాల నుంచి పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు తరలివస్తారు. ఈ వేడుకతోనే మేడారం జాతర వాతావరణం పూర్తిగా మారిపోతుంది. వ్యాపారాలు, తాత్కాలిక దుకాణాలు, భక్తుల సదుపాయాలు క్రమంగా ప్రారంభమవుతాయి. భక్తులు తమ మొక్కులు తీర్చుకునేందుకు ముందుగానే మేడారం చేరుకోవడం మొదలుపెడతారు.
పెనుగొండ ప్రాంతం..
ఈ ఏడాది సమ్మక్క సారలమ్మ మహాజాతర జనవరి 28 నుంచి 31 వరకు జరగనుంది. జాతరలో ప్రతి రోజుకు ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. మొదటి రోజు కన్నేపల్లి నుంచి సారలమ్మను గద్దెపైకి తీసుకొస్తారు. అదే రోజు గోవిందరాజును కొండపైనుంచి, పగిడిద్దరాజును పెనుగొండ ప్రాంతం నుంచి మేడారానికి తీసుకువస్తారు. అనంతరం సమ్మక్క దేవతను కూడా గద్దెపై ప్రతిష్టిస్తారు. ఈ ఘట్టం పూర్తయిన తర్వాత భక్తులు పెద్ద ఎత్తున మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు.
కుంకుమభరిణె రూపంలో..
జాతర రెండో రోజు చిలకలగుట్ట నుంచి కుంకుమభరిణె రూపంలో సమ్మక్క రాక ఉంటుంది. ఈ దృశ్యాన్ని చూసేందుకు లక్షల మంది భక్తులు వేచి చూస్తారు. మూడో రోజు సమ్మక్క, సారలమ్మ దేవతలు గద్దెలపై కొలువుతీరి భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. ఈ రోజే జాతరలో అత్యధిక రద్దీ కనిపిస్తుంది. నాలుగో రోజు అమ్మవార్ల వనప్రవేశంతో జాతర ముగుస్తుంది. దేవతలు తిరిగి అడవుల్లోకి వెళ్లడం ద్వారా మహాజాతరకు ముగింపు పలుకుతారు.
గిరిజనుల జీవన విధానాన్ని..
మండమెలిగే పండుగ నుంచి జాతర ముగిసే వరకు మేడారం ప్రాంతం పూర్తిగా ఆధ్యాత్మిక వాతావరణంతో నిండిపోతుంది. ఆదివాసీ సంప్రదాయాలు, విశ్వాసాలు, ప్రకృతి ఆరాధన అన్నీ కలిసి ఈ జాతరను ప్రత్యేకంగా నిలబెడతాయి. తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న ఈ పండుగలు గిరిజనుల జీవన విధానాన్ని, వారి సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తాయి. అందుకే మేడారం సమ్మక్క సారలమ్మ జాతర కేవలం ఒక ఉత్సవం మాత్రమే కాకుండా, తెలంగాణ గిరిజనుల ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.