మన దేశంలో సామాన్యుడి నడ్డి విరుస్తూ సంపన్నుల పల్లకి మోస్తున్న ప్రభుత్వరంగ బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థ. బ్యాంకుల జాతీయకరణ లక్ష్యాన్ని సమూలంగా దెబ్బతీసి, వాటిని బడాబాబుల జేబు సంస్థలుగా మార్చిన ప్రభుత్వాలు. నిజంగానే బ్యాంకు లు, వాటిని నిర్వహిస్తున్న ప్రభుత్వాలు అలా చేస్తున్నాయా? అందుకు నిదర్శనంగా ఇక్కడ ఒక చితికిపోయిన రైతు బిడ్డ కథను వివరిస్తాను!
ముప్పై ఏండ్ల కిందట జరిగిన ఒక యాదార్థ సంఘటన ఇది. తెలంగాణకు చెందిన ఒక రైతు కుటుంబంలో పుట్టిన ఉన్నత విద్యావంతుడైన యువకుడు తన కాళ్లపై తాను నిలబడాలనుకున్నాడు. ఔరంగాబాద్‌లో సుమారు రూ.30 లక్షల పెట్టుబడితో ఒక హ్యాచరీ ప్రారంభించాడు. అందుకోసం రంగారెడ్డి జిల్లాలోని తన రెండు ఎకరాల భూమితో పాటు, నల్గొండ జిల్లాలోని తన అత్తగారికి చెందిన పది ఎకరాల భూమిని మార్టిగేజ్‌ చేశాడు. వ్యాపారo విఫలమైంది. తాకట్టు ఆస్తులు వేలానికి వెళ్లాయి. బ్యాంకు తన రుణం వసూలు చేసుకుంది. చివరికి రూ.30 లక్షల రుణం కోసం కోట్ల విలువైన ఆస్తిని కోల్పోయాడు. కుటుంబం రోడ్డున పడింది. ఇది ఒక్క కుటుంబం కథ కాదు. ఈ దేశంలో రైతులు, చిన్న వ్యాపారులు, మధ్యతరగతి కుటుంబాలు రుణం చెల్లించలేక ఆస్తులు కోల్పోయిన ఉదాహరణలు ఎన్నో ఉన్నాయి. సామాన్యుడి రుణం విషయంలో బ్యాంకులు ఇంత కఠినం గా ఉంటే వేల కోట్ల రుణాలు తీసుకున్న పెద్ద పారిశ్రామికవేత్తల విషయంలో ఆ వ్యవస్థ ఎందుకు భిన్నంగా కనిపిస్తుంది? విభిన్నం గా వ్యవహారిస్తుంది? ఈ కథ గురించి ఆలోచించే ముందు అసలు బ్యాంకుల జాతీయకరణ ఎందుకోసం, ఎవరి కోసం జరిగింది? ఆ వివరాల్లోకి వెళదాం!
బ్యాంకుల జాతీయీకరణ లక్ష్యం
అప్పటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వం 14 ప్రధాన వాణిజ్య బ్యాంకులను జాతీయo చేసింది. బ్యాంకుల జాతీయీకరణ లక్ష్యం కేవలం యాజమాన్యాన్ని మార్చడం కాదు. బ్యాంకింగ్‌ వనరులు కొద్దిమంది పెద్ద వ్యాపార వర్గాలకే పరిమితం కాకుండా రైతులకు, చిన్న పరిశ్రమలకు, చిన్న వ్యాపారులకు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు, సామాన్య ప్రజలకు రుణాలు అందించడమే దాని ప్రధాన ఉద్దేశాల్లో ఒకటి. ఆ తర్వాత గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో బ్యాంకు ల శాఖలు విస్తరించాయి. వ్యవసాయం, చిన్న పరిశ్రమలకు సంస్థాగత రుణాలు పెరిగాయి. అంటే బ్యాంకులు కేవలం వ్యాపార సంస్థలు మాత్రమే కాదు.
కానీ 57 ఏళ్ల తర్వాత ఇప్పుడు మనం అడగాల్సిన ప్రశ్న ఇదే! ఆ లక్ష్యం ఎక్కడుంది? ఒకవైపు మాల్యా మరోవైపు నీరవ్‌ మోడీ! విజయ్‌ మాల్యా వ్యవహారం..వేల కోట్ల కార్పొరేట్‌ రుణాలు ఎంత టి సంక్షోభంగా మారగలవో దేశానికి రుచి చూపించింది. కింగ్‌ఫిషర్‌కు సంబంధించిన భారీ బ్యాంకు బకాయిలు, ఆ తర్వాత దేశం విడిచి వెళ్లడం, ఆస్తుల స్వాధీనం, రికవరీ చర్యలు ఇవన్నీ ప్రజల కళ్ళ ముందే జరిగాయి. అలాగే నీరవ్‌ మోడీ వ్యవహారం మరింత తీవ్రమైనది. ఇక్కడ వ్యాపార వైఫల్యంతో పాటు బ్యాంకింగ్‌ మోసం ఆరోపణలు, దర్యాప్తులు, ఆస్తుల అటాచ్‌మెంట్లు చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ రెండు కేసులూ ఒకే రకమైనవి కావు. కానీ ఒక ప్రశ్న మాత్రం రెండింటి నుంచీ వస్తుంది. వేల కోట్ల రుణాలు ఇచ్చే సమయంలో బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థ తన బాధ్యతను ఎంత సమర్థంగా నిర్వర్తించింది?
అనిల్‌ అంబానీ మరో పరీక్ష!
అనిల్‌ అంబానీకి సంబంధించిన “పర్సనల్‌ గ్యారెంటర్‌ ఇన్‌ సాల్‌ వెన్సీ” ప్రక్రియ కూడా పెద్ద రుణాల విషయంలో వ్యవస్థ ఎలా పనిచేస్తుందనే ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది. పర్సనల్‌ గ్యారెంటర్‌ అంటే కంపెనీ తీసుకున్న రుణాన్ని కంపెనీ చెల్లించకపోతే తాను బాధ్యత వహిస్తానని వ్యక్తిగతంగా హామీ ఇచ్చిన వ్యక్తి. ఇక్కడ కూడా “రుణమాఫీ” అని తేల్చడం సరికాదు. ఇది చట్టబద్ధమైన దివాళా పరిష్కార ప్రక్రియ. అయితే సామాన్యుడి ప్రశ్న మాత్రం సూటిగా ఉంటుంది. పెద్ద వ్యాపార సామ్రాజ్యం కూలిపోయినప్పు డు రుణభారం పరిష్కరించడానికి ఎన్నో చట్టబద్ధమైన దొడ్డి దారు లు, పరిష్కారం మార్గాలు ఉన్నప్పుడు చిన్న రుణగ్రహీతకు కూడా అదే స్థాయి పునరావాస అవకాశం ఎందుకు కనిపించదు?
సుభాష్‌ చంద్ర కేసు ఎందుకు సంచలనం?
ఇటీవల జీ గ్రూప్‌ వ్యవస్థాపకుడు సుభాష్‌ చంద్రకు సంబంధించిన “పర్సనల్‌ గ్యారెంటర్‌ ఇన్‌ సాల్‌ వెన్సీ” కేసులో ఎన్‌. సి. ఎల్‌. టి ( ఇది దివాళా కంపెనీల రుణ పరిష్కార కేసులను విచారించే ప్రత్యేక న్యాయ సంస్థ) ఆమోదించిన రుణ చెల్లింపుల పథకం మరోసారి ఈ ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది. రూ.22,006.57 కోట్ల రుణ మాఫీకి గాను రు.6.25 కోట్ల రీపేమెంట్‌ , మరో రు.25 లక్షల ఇన్‌ సాల్‌ వెన్సీ ప్రాసెస్ ఖర్చులు మొత్తం రూ.6.50 కోట్లు అనే రుణ మాఫీ ప్రణాళిక ఆమోదం పొందింది. కానీ, ప్రస్తుతానికి ఆ రుణమాఫీని కోర్టు అడ్డుకుందనుకొండి..అది వేరే విషయం.
ఇది “ప్రభుత్వం రూ.22 వేల కోట్లు మాఫీ చేసింది” అని చెప్పడం కాదు. దివాలా , దివాలా పరిష్కార కోడ్‌ (ఐబీసీ) అప్పులు చెల్లించలేని వ్యక్తులు, సంస్థల రుణ సమస్యలను చట్టబద్ధంగా పరిష్కరించే దివాళా చట్టం) కింద జరిగిన ప్రక్రియ. అయినా సామాన్యుడి మనసులో ప్రశ్న రావడం సహజం..“రూ.22 వేల కోట్ల క్లెయిమ్స్ ఉన్న వ్యవహారంలో కేవలం కొన్ని కోట్లతో పరిష్కారం సాధ్యమైతే రూ.5 లక్షలు, రూ.10 లక్షల రుణం తీసుకున్న సామాన్యుడికి ఎందుకు ఇంత కఠినమైన వసూళ్లు?”
అసలు విషయం ఇది ఎవరి సొమ్ము?
ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న ఉంది. బ్యాంకు డబ్బు ప్రధానమంత్రి సొమ్ము కాదు. రాష్ట్రపతి సొమ్ము కాదు. ఏ రాజకీయ పార్టీ సొమ్ము కాదు. అది ప్రజల సొమ్ము. రైతు దాచిన డబ్బు. ఉద్యోగి జీతం నుంచి మిగిల్చిన డబ్బు. మధ్యతరగతి కుటుంబం కూడబెట్టిన డబ్బు. చిన్న వ్యాపారి బ్యాంకులో జమ చేసిన డబ్బు. అదే డబ్బును బ్యాంకులు రుణాలుగా ఇస్తాయి. అందుకే భారీ రుణాలు విఫలమైనప్పుడు ప్రశ్న కేవలం ఒక కంపెనీ గురించో, ఒక పారిశ్రామికవేత్త గురించో కాదు. ప్రజల డబ్బును నిర్వహించిన వ్యవస్థ బాధ్యత గురించీ. సామాన్యుడికి ఒక న్యాయం సంపన్నుడికి మరో న్యాయమా? సామాన్యుడు బ్యాంకు రుణం తీసుకుంటే భూమి తాకట్టు. కిస్తీ ఆగితే నోటీసు. రుణం చెల్లించలేకపోతే ఆస్తి వేలం.
కానీ పెద్ద రుణగ్రహీత దగ్గరకు వెళ్లేసరికి దివాలా పరిష్కారం అంటే రుణభారంలో ఉన్న సంస్థను మూసివేయకుండా కొత్త యాజమాన్యం లేదా చెల్లింపు ప్రణాళిక ద్వారా నిలబెట్టే ప్రక్రియ.
“హెయిర్‌ కట్‌“.. అంటే రావాల్సిన మొత్తాన్ని కాకుండా, దానిలో కొంత మాత్రమే స్వీకరించడానికి రుణదాత అంగీకరించడం. రైట్‌ ఆఫ్‌ .. బ్యాంకు తన లెక్కల్లో వసూలు కాని రుణాన్ని తొలగించడం; ఇది రుణగ్రహీతకు చట్టపరమైన పూర్తి మాఫీ అని మాత్రం కాదు. ఇవి చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియలే కావచ్చు. వ్యాపారం విఫలమవడం నేరం కాదు. కానీ మోసం, ఉద్దేశపూర్వక రుణ ఎగవేత జరిగితే మాత్రం బాధ్యత తప్పక ఉండాలి. చిన్నవాడికైనా పెద్దవాడికైనా తప్పకుండా శిక్ష పడాలి. ఈ విషయంలో బ్యాంకు అధికారుల బాధ్యత కూడా ఉంటుంది కనుక వారు కూడా శిక్షార్హులే!
57 ఏళ్ల తర్వాత ప్రజల ప్రశ్న!
1969లో బ్యాంకుల జాతీయీకరణ లక్ష్యం ప్రజల ఆర్థిక సాధికారత. 2026లో 57 సంవత్సరాల తర్వాత మనం అడుగుతున్న ప్రశ్న: “ప్రజల కోసం జాతీయకరణం చేసిన బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థ ప్రజలనే భయపెట్టే వ్యవస్థగా, పెద్ద రుణగ్రహీతలకు మాత్రం పరిష్కార మార్గాలు చూపించే వ్యవస్థగా మారిందా?” ఇది కాంగ్రెస్ను వెనకేసుకొచ్చే ప్రశ్న కాదు. బీజేపీని నిందించే ప్రశ్న కూడా కాదు.
అధికారంలో ఎవరు ఉన్నా ప్రజాధనానికి ఒకే ప్రమాణం ఉండాలనే ప్రశ్న.వెనక నుంచి వేల కోట్ల రుణాల ఏనుగుల మంద కదులుతుంటే, ముందున్న చిన్న రుణగ్రహీతల బొద్దింకలనే పట్టుకుంటూ ఉంటే ఆ వ్యవస్థ మీద ప్రజలకు అనుమానం రావడం తప్పా? చివరికి గుర్తుంచుకోవాల్సింది ఒక్కటే.ప్రజల సొమ్ముకు కాపలాగా ఉండాల్సిన బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థ ప్రజల అభివృద్ధికి పునాదిగా నిలవాలి; సంపన్నుల రుణభారాన్ని మోసే పల్లకీగా కాదు!!
వీరేంద్ర కాపర్తి
సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్