ప్రజాస్వామ్యంలో రాజకీయాలు అధికారాన్ని నిర్వహిస్తే.. మీడియా ఆ అధికారాన్ని ప్రశ్నించే బాధ్యతను నిర్వర్తిస్తుంది. ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు, పాలకుల విధానాలు, ప్రజల సమస్యలు, ప్రతిపక్షాల వాదనలు ప్రజలకు చేరవేయడంలో మీడియా కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అందుకే మీడియాను ప్రజాస్వామ్యానికి నాలుగో స్తంభంగా పరిగణిస్తారు. అయితే ఆ స్తంభానికే రాజకీయ రంగు అంటుకుంటే ప్రజలు ఎవరిని నమ్మాలి అన్న ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. ‘ఈ మీడియా ఆ పార్టీకి అనుకూలం’, ‘ఆ ఛానల్‌ ఈ పార్టీకి కొమ్ముకాస్తోంది’, ‘ఈ సంస్థ వెనుక ఫలానా రాజకీయ పెట్టుబడులు ఉన్నాయి’ అనే ఆరోపణలు నిత్య చర్చగా మారాయి. కానీ సమస్యను కేవలం ఏ మీడియా సంస్థ ఏ పార్టీకి అనుకూలమనే కోణంలో చూడటం సరిపోదు. అసలు ప్రశ్న మీడియా స్వతంత్రత, యాజమాన్య ప్రభావం, రాజకీయ పెట్టుబడుల పారదర్శకత, సంపాదకీయ స్వేచ్ఛ, ప్రజా ప్రయోజనం గురించి. మీడియా సంస్థకు యజమాని ఉండటం లేదా పెట్టుబడులు ఉండటం తప్పు కాదు. సమస్య ఆ పెట్టుబడులు వార్తా నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేస్తున్నాయా అన్నదే. యజమానికి రాజకీయ అభిప్రాయం ఉండొచ్చు. కానీ ఆ అభిప్రాయం వార్తలపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తే సంపాదకీయ స్వాతంత్య్రం దెబ్బతింటుంది. యాజమాన్య అభిప్రాయం సంపాదకీయంగా ఉండవచ్చు.. కానీ యాజమాన్య ప్రయోజనం వార్తగా మారకూడదు.
రాజకీయ పార్టీలకు తమ విధానాలను ప్రజలకు వివరించేందుకు ప్రచార వేదికలు అవసరం. కానీ మీడియా సంస్థ రాజకీయ పార్టీ ప్రచార విభాగంగా మారడం ప్రజాస్వామ్యానికి ఆరోగ్యకరం కాదు. ప్రభుత్వం మంచి నిర్ణయం తీసుకుంటే ప్రశంసించాలి.. తప్పు చేస్తే ప్రశ్నించాలి. ప్రతిపక్షం ప్రజా సమస్యను లేవనెత్తితే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.. తప్పుదోవ పట్టిస్తే దానినీ ప్రశ్నించాలి. అధికార పార్టీ అయినా.. ప్రతిపక్షమైనా ప్రమాణం ఒక్కటే ఉండాలి.
ఇప్పుడు పెరుగుతున్న మరో ప్రమాదకర ధోరణి.. మనకు నచ్చిన వార్తను నిజమని, నచ్చని వార్తను కుట్రగా చూడటం. రాజకీయ పార్టీలు మాత్రమే కాదు, ప్రజల్లోనూ ఈ భావన పెరగడం ఆందోళనకరం. వార్త చెప్పిన సంస్థ రాజకీయ రంగు కంటే.. ఆ వార్తకు ఉన్న ఆధారాలను పరిశీలించే అలవాటు పెరగాలి. అధికారాన్ని ప్రశ్నించడం మీడియా బాధ్యతే. కానీ ఆధారాలు లేకుండా ఆరోపణలు చేయడం జర్నలిజం కాదు. దర్యాప్తు కథనాలకు పత్రాలు, ధృవీకరణ, బహుళ వనరులు, సంబంధిత వ్యక్తుల స్పందన అవసరం. ‘ఎక్స్‍క్లూజివ్‌’ కంటే ‘వాస్తవం’కు విలువ ఎక్కువ. ముందుగా వార్త ఇవ్వడం కంటే.. సరైన వార్త ఇవ్వడమే జర్నలిజం విజయం. వార్త, విశ్లేషణ, అభిప్రాయం, ప్రచారం మధ్య గీత కూడా స్పష్టంగా ఉండాలి. రాజకీయ నాయకుడి ఆరోపణను నిర్ధారిత వాస్తవంగా చూపించడం, పార్టీ ప్రచారాన్ని వార్త రూపంలో అందించడం, ధృవీకరించని సమాచారాన్ని సంచల నంగా ప్రసారం చేయడం మీడియా విశ్వసనీయతను దెబ్బతీస్తాయి.
సోషల్‌ మీడియా విస్తరణతో ఈ సవాలు మరింత పెరిగింది. వార్త క్షణాల్లో ప్రజలకు చేరుతున్నట్లే తప్పుడు సమాచారం కూడా అదే వేగంతో వ్యాపిస్తోంది. అందువల్ల వేగం కంటే వాస్తవ నిర్ధారణకు మీడి యా ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. మీడియా స్వేచ్ఛను ప్రభుత్వం, రాజకీయ పార్టీలు లేదా ఇతర శక్తులు హరించ కూడదు. అదే సమయంలో మీడియా కూడా తన స్వేచ్ఛను బాధ్యతతో వినియోగించాలి. స్వేచ్ఛ అంటే ఆధారాలు లేకుండా ఆరోపించే హక్కు కాదు; అధికారాన్ని ప్రశ్నించే హక్కు. బాధ్యత అంటే ఆ ప్రశ్నకు ఆధారం చూపే కర్తవ్యం. మీడియా ప్రజలకు సమాచారం అందించాలి కానీ.. ప్రజల తరఫున రాజకీయ నిర్ణయం తీసుకోకూడదు. ఏ అంశానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి, ఎవరికి ఎంత స్థలం ఇవ్వాలి, ఏ వార్తను ఎలా ప్రదర్శించాలి అనే నిర్ణయాల్లో ప్రజా ప్రయోజనమే ప్రధాన ప్రమాణంగా ఉండాలి. అదే సమయంలో ప్రజలూ తమ పాత్రను గుర్తించాలి. ఒక వార్తను చూసినప్పుడు దానికి ఆధారం ఏమిటి? మరో వర్గం ఏమం టోంది? ఇది వార్తా కథనమా, అభిప్రాయమా? ఇతర విశ్వసనీయ వనరులు కూడా ఇదే విషయాన్ని చెబుతున్నాయా? అనే ప్రశ్నలు వేసుకోవాలి. మీడియాను ప్రశ్నించే ప్రజలే మీడియాను మరింత జవాబు దారీగా మారుస్తారు.
ప్రతి మీడియా సంస్థ కూడా తనను తాను ప్రశ్నించుకోవాలి. ఈ వార్తకు ఆధారం ఏమిటి? సంబంధిత వ్యక్తి స్పందన తీసుకున్నామా? వాస్తవం, అభిప్రాయం మధ్య తేడా స్పష్టంగా ఉందా? ఇదే విషయం మనకు అనుకూలమైన పార్టీకి సంబంధించినదైతే కూడా ఇదే ప్రమా ణంతో వార్త అందించేవాళ్లమా? యాజమాన్యం లేదా ప్రకటనదారుల ప్రయోజనాలు ప్రభావం చూపాయా? తప్పు జరిగితే దాన్ని సరిదిద్దే నిజాయితీ మనకు ఉందా? ప్రజాస్వామ్యంలో మీడియా ఎవరి పక్షాన ఉండాలనే ప్రశ్నకు సమాధానం ఏ రాజకీయ పార్టీ పేరు కాకూడదు. మీడియా పక్షం ప్రజలదై ఉండాలి. ప్రభుత్వం మారినా ప్రమాణం మారకూడదు. నాయకులు మారినా వాస్తవాల పట్ల వైఖరి మారకూడదు. రాజకీయ పార్టీలు, ప్రభుత్వాలు మారుతాయి. కానీ ప్రజల విశ్వాసం కోల్పోయిన మీడియా సంస్థకు తన ప్రభావాన్ని తిరిగి సంపాదించడం కష్టం. అందుకే ఒక మీడియా సంస్థకు అసలు మూలధనం భవ నాలు, కెమెరాలు, సాంకేతిక పరిక రాలు కాదు.. ప్రజల నమ్మకం. కాబట్టి ఇప్పుడు అడగాల్సిన ప్రశ్న ‘ఈ మీడియా ఎవరిది?’ మాత్రమే కాదు.. ‘ఈ మీడియా చెప్పేది నిజమా?’ అనేదే. యాజమాన్యం ఎవరిదైనా కావచ్చు. రాజకీయ అభిప్రాయాలు ఎవరివైనా కావచ్చు. కానీ వార్త మాత్రం వాస్తవాల పక్షాన ఉండాలి. అధికారాన్ని ప్రశ్నించాలి. తప్పు జరిగితే అంగీకరించాలి. ప్రత్యర్థి వాదనకు స్థానం ఇవ్వాలి. ప్రజా ప్రయోజనాన్ని ముందుంచాలి. రాజకీయ సమీకరణాలు మారుతాయి. అధికారంలో ఉన్నవారు ప్రతిపక్షంలోకి వస్తారు. మిత్రులు ప్రత్యర్థులవుతారు. కానీ జర్నలిజం ప్రమాణం మాత్రం మారకూడదు. మనం ఎవరి పక్షాన ఉన్నాం? ఆ సమాధానం ఒక్కటే కావాలి—ప్రజల పక్షం. నిజం పక్షం. ప్రజాస్వామ్యం పక్షం. అదే జర్నలిజం. అదే మీడియా స్వాతంత్య్రానికి అసలు అర్థం.
గిరి శివ కుమార్‌
జర్నలిస్ట్