“తెలంగాణ ఆర్థిక వ్యవస్థ నేడు పెరుగుతున్న రుణ భారంతో పెను సవాలును ఎదుర్కొంటోంది. సంక్షేమ పథకా లకు, మౌలిక వసతుల కల్పనకు మధ్య ఉండాల్సిన సమతుల్య త దెబ్బతినడం వల్ల రాష్ట్ర భవిష్యత్తుపై అనిశ్చితి నీడలు కమ్ముకుంటున్నాయి.”

తెలంగాణ రాష్ట్రం మొదట్లో దేశంలోనే ఆర్థికంగా అత్యం త క్రియాశీలకమైన రాష్ట్రంగా గుర్తింపు పొందింది. అయితే గత ప్రభుత్వం, నేటి ప్రభుత్వం అనుసరిస్తున్న కొన్ని ఆర్థిక నిర్ణ యాలు ఈ ప్రతిష్ఠను ప్రశ్నార్థకం చేస్తున్నాయి. రాజ్యాంగ బద్ధమైన ఆర్థిక క్రమశిక్షణ విషయంలో ప్రభుత్వం మరింత అప్రమత్తంగా ఉండాల్సిన అవసరం కనిపిస్తోంది. భారత రాజ్యాంగంలోని 293(3) అధికరణం ప్రకారం రాష్ట్రాల అప్పు లపై ఉండే పరిమితులను గౌరవించడం సమాఖ్య స్ఫూర్తికి కీల కం. కానీ ‘స్పెషల్‌ పర్పస్ వెహికల్స్‍’, ప్రభుత్వ సంస్థల ద్వారా నిధుల సమీకరణ చేపట్టడం వల్ల పారదర్శకత కొంత లోపిం చిందని చెప్పక తప్పదు. ఇది దీర్ఘకాలంలో వడ్డీ భారాన్ని పెంచి రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని ప్రభావితం చేసే ప్రమాదం ఉంది.

బడ్జెట్‌, ఆఫ్‌-బడ్జెట్‌ రుణాలు
బడ్జెట్‌ రుణాలు నేరుగా మార్కెట్‌ నుండి సేకరించే అప్పులు, ఇవి అధికారిక బడ్జెట్‌ పత్రాల్లో కనిపిస్తూ దేశం లేదా రాష్ట్రం ద్రవ్య లోటు (Fiscal Deficit) గణాంకాల్లో భాగంగా ఉంటాయి. దీనికి భిన్నంగా, ప్రభుత్వం నేరుగా కాకుండా తన ఆధీనంలోని సంస్థల (PSUs/SPVs) ద్వారా సేకరించే అప్పు లను ఆఫ్‌-బడ్జెట్‌ రుణాలు అంటారు; ఇవి బడ్జెట్‌ లెక్కల్లో వెంటనే కనిపించకపోయినా, వీటి అసలు, వడ్డీని చివరకు ప్రభుత్వమే చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, బడ్జెట్‌ రుణాలు పారదర్శకంగా ఉండి ఆర్థిక పరిమితులకు లోబడి ఉంటాయి, కానీ ఆఫ్‌-బడ్జెట్‌ రుణాలు ప్రభుత్వ వాస్తవ అప్పుల భారాన్ని బయటకు కనిపించకుండా దాచిపెట్టే అవకాశం ఉంటుంది.

బడ్జెట్‌ అప్పులు ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, వివిధ కార్పొరేషన్ల ద్వారా సేకరించే ‘ఆఫ్‌-బడ్జెట్‌’ రుణాలు ఆర్థిక వ్యవస్థపై పరోక్ష ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. ఇవి అధికారిక రుణ లెక్కల్లో నేరుగా ప్రతిబింబించకపోవడం వల్ల రాష్ట్ర వాస్త విక రుణ భారంపై ప్రజల్లో గందరగోళం నెలకొంటోంది. పద హారవ ఆర్థిక సంఘం, కాగ్‌ వంటి సంస్థలు ఆఫ్‌-బడ్జెట్‌ రుణా ల వల్ల ఆర్థిక క్రమశిక్షణ దెబ్బతింటుందని హెచ్చరిస్తున్నాయి.

2014 నుండి 2023 వరకు అప్పు గణాంకాలు
2014లో తెలంగాణ ఆవిర్భావం సమయంలో ఉన్న 72,658 కోట్ల రూపాయల అప్పు, 2023 నాటికి 3,89,673 కోట్లకు చేరుకోవడం గమనార్హం. దీనికి తోడు సుమారు 2.85 లక్షల కోట్ల ఆఫ్‌-బడ్జెట్‌ రుణాలు ఉన్నట్లు కాగ్‌ (CAG) నివేది కలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. భారీ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు, సంక్షేమ పథకాల కోసం ఈ నిధులను వెచ్చించినప్పటికీ, అవి ఆశించిన స్థాయిలో ఆదాయాన్ని ఇచ్చే ఆస్తులుగా (Asset Creation) రూపుదిద్దుకోలేదనేది ఆర్థిక నిపుణుల అభి ప్రాయం. అప్పు తెచ్చిన నిధులను కేవలం రోజువారీ నిర్వహణ వ్యయాలకు (Revenue Expenditure) పరిమితం చేయ డం వల్ల కొత్త ఉపాధి అవకాశాలు, ఆదాయ వనరుల సృష్టి మందగిస్తుంది.

ఆర్థికవేత్త ఆడమ్‌ స్మిత్‌ సూచించినట్లు, “ప్రభుత్వాలు అప్పులను అభివృద్ధి కోసం కాకుండా కేవలం వినియోగం కో సం వాడితే అది దేశ సంపదను క్రమంగా తగ్గిస్తుంది.” తెలం గాణలో నేడు అప్పుల శాతం రాష్ట్ర స్థూల ఉత్పత్తి (GSDP)లో 25 శాతానికి చేరడం అప్రమత్తత అవసరమని సూచిస్తోంది. గత దశాబ్ద కాలంలో పెరిగిన వడ్డీల భారం నేడు బడ్జెట్‌లో ఇత ర కీలక రంగాలకు కేటాయింపులను తగ్గిస్తోంది. ఇది సామా న్య పౌరుడికి అందాల్సిన ఫలాలను పరిమితం చేసే ప్రమాదం ఉంది. అసెంబ్లీలో జరిగిన చర్చల ప్రకారం గత పదేళ్లలో సేక రించిన రుణాలలో గణనీయమైన భాగం కేవలం పాత అప్పుల వడ్డీల చెల్లింపులకే వెచ్చించాల్సి రావడం ఆర్థిక క్రమశిక్షణ లోపానికి నిదర్శనం.

2023-2026 అప్పుల భారం
ప్రస్తుత ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న ఆరు గ్యారంటీలకు ఏటా సుమారు 53,196 కోట్ల రూపాయల నిధులు అవసర మని అంచనా. 2025-26 నాటికి రాష్ట్ర మొత్తం అప్పు 5 లక్షల కోట్ల మార్కును దాటడం ఆర్థిక వ్యవస్థకు పరీక్షా సమయం. పాత అప్పుల అసలు, వడ్డీలను తీర్చడానికే మళ్లీ అప్పులు చేయాల్సి రావడం (డెట్‌ ట్రాప్‌/అప్పుల ఊబి) శుభ పరిణామం కాదు. ఎఫ్‌.ఆర్‌.బి.ఎం చట్టం నిర్దేశించిన పరిమి తులను పాటించడం వల్ల కేంద్రం నుండి వచ్చే సహకారం మరింత మెరుగ్గా ఉంటుంది. కేవలం రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం చేసే సంక్షేమ వ్యయం దీర్ఘకాలంలో రాష్ట్ర ఆర్థిక మూలాలను దెబ్బతీసే అవకాశం ఉంది.

ఈ క్రమంలోనే మూసీ పునరుజ్జీవన ప్రాజెక్టు కోసం ప్రతిపాదించిన 1.5 లక్షల కోట్ల రూపాయల భారీ వ్యయం ఆర్థిక వర్గాల్లో తీవ్ర చర్చకు దారితీస్తోంది. నదిని ప్రక్షాళన చేయడం అవసరమే అయినప్పటికీ, రాష్ట్రం నిధుల కొరతను ఎదుర్కొంటున్న తరుణంలో ఇటువంటి భారీ పెట్టుబడుల ప్రాధాన్యతను పునఃసమీక్షించుకోవాలి. ముఖ్యంగా బాపు ఘాట్‌ వద్ద 5,000 కోట్ల రూపాయలతో చేపట్టనున్న గాంధీ విగ్రహ ప్రాజెక్టుపై విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ప్రాథమిక వసతులు, విద్యా, వైద్య రంగాలకు నిధుల కొరత ఉన్న సమ యంలో ప్రతీకాత్మక కట్టడాలకు వేల కోట్లు వెచ్చించడం ఆర్థికంగా సమంజసం కాకపోవచ్చు. వడ్డీ చెల్లింపు 21,292 కోట్ల రూపాయల కంటే విద్యా, వైద్య రంగాలకు చేసే కేటా యింపులు తక్కువగా ఉండటం పాలకులకు ఆందోళన కలిగించాలి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం శ్వేతపత్రం ప్రకారం, రాష్ట్రంపై ఉన్న మొత్తం రుణ భారం ₹6.71 లక్షల కోట్లు అని వెల్లడ వుతున్న తరుణంలో ప్రతి రూపాయి వ్యయంపై గరిష్ట పారదర్శకత అవసరం.

2026-27 బడ్జెట్‌ హెచ్చరికలు
2026-27 బడ్జెట్‌ అంచనాల ప్రకారం రాష్ట్ర రుణం 5,62,410 కోట్లకు చేరువ అవుతోంది. బడ్జెట్‌లో ప్రతిపాదిం చిన 3.24 లక్షల కోట్ల వ్యయంలో, మూలధన వ్యయం (Capital Expenditure) కేవలం 14.8 శాతానికే పరిమితం కావడం ఆలోచించదగ్గ విషయం. మౌలిక సదుపాయాలైనా రవాణా (రోడ్లు), విద్యుత్‌, నీటి సరఫరా, కమ్యూనికేషన్‌, విద్య, ఆరోగ్య రంగాలు వంటి ముఖ్యమైన సౌకర్యాల పైనా పెట్టుబడులు తగ్గితే భవిష్యత్తులో వృద్ధి రేటు దెబ్బతినే అవ కాశం ఉంది. ఉత్పాదకత లేని ఖర్చులు పెరగడం వల్ల ఆదా యం పెరగకపోగా అప్పుల భారం మాత్రం పెరుగుతూనే ఉం టుంది. థామస్ జెఫర్సన్‌ అన్నట్లు, “రాబోయే తరం సంపదను ముందే ఖర్చు చేయడం అంటే వారి హక్కులను కాలరాయ డమే.” 2026 నాటికి ప్రతి పౌరుడిపై ఉండే 1.62 లక్షల రూపాయల అప్పు భారాన్ని తగ్గించాల్సిన బాధ్యత నేటి పాలకు లపై ఉంది.

రాష్ట్ర సొంత ఆదాయ వనరులను (SOTR) పారిశ్రా మిక, సేవా రంగాల ద్వారా పటిష్టం చేసుకోవాలి. కేవలం మ ద్యం, భూముల అమ్మకాలపై ఆధారపడటం సుస్థిర అభివృద్ధికి దోహదపడదు. అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రాల మాదిరిగా మూల ధన వ్యయాన్ని పెంచి సంక్షేమాన్ని ఉత్పాదకతతో ముడిపె ట్టడం ఉత్తమ పద్ధతి. ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టులలో నాణ్యతను పెంచి అవినీతిని అరికట్టడం ద్వారా ఖర్చులను తగ్గించుకోవచ్చు. ఒక స్వతంత్ర ఆర్థిక నిపుణుల కమిటీని నియమించి అప్పుల నియం త్రణకు, ఆదాయ పెంపునకు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలి. అప్పుల సమీకరణలో పారదర్శకత పాటిస్తూ రాజ్యాంగ నిబం ధనలను గౌరవించడం రాష్ట్ర స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడు తుంది. అప్పుల భారం నుండి విముక్తి పొంది తెలంగాణ మళ్లీ ఆర్థికంగా శక్తివంతమైన రాష్ట్రంగా ఎదగాలని కోరుకుందాం. ఆర్థిక క్రమశిక్షణ పాటించడమే రాష్ట్ర భవిష్యత్తుకు ఏకైక మార్గం.
డా.కట్కూరి
సైబర్‌ సెక్యురిటీ, న్యాయ నిపుణుడు