MGNREGA Budget 2026: ప్రభుత్వ వార్షిక బడ్జెట్‌ కేవలం అంకెల సంకలనం కాదు. అది దేశ వనరుల పంపిణీని, సామాజిక ప్రాధాన్య తలను నిర్ణయించే ఒక శక్తివంతమైన రాజకీయ, ఆర్థిక సాధనం. భారత రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన సామాజిక న్యాయం ఆర్థిక సాధికారత ద్వారానే సాధ్యం అవుతుంది. దేశ జనాభాలో అత్యధిక శాతంగా ఉన్న బహుజన వర్గాల అంటే షెడ్యూల్డ్​‍ కులాలు, షెడ్యూల్డ్​‍ తెగలు, వెనుకబడిన తరగతుల జీవన ప్రమాణాలు బడ్జెట్‌ కేటాయింపులపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి. 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన కేంద్ర బడ్జెట్‌ ప్రతిపాదనలు వికసిత్‌ భారత్‌ లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతున్నాయని ప్రభుత్వం ప్రకటి స్తోంది. అయితే, ఈ ప్రకటనలు, వాస్తవ కేటాయింపుల మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని విశ్లేషించినప్పుడు బహుజనుల వాటా ఆందోళనకరంగా కనిపిస్తోంది.

బడ్జెట్‌ భావన బహుజనుల దైనందిన జీవన పరిస్థితులతో విడదీయ లేని సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. అట్టడుగు వర్గాలు ప్రధానంగా ప్రభుత్వ విద్య, వైద్యం, ఉపాధి హామీ పథకాలపైనే ఆధారపడతాయి. మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు ప్రాధాన్యత ఇస్తూ సామాజిక రంగాలను విస్మ రిస్తే అది సామాజిక అసమానతలను మరింత పెంచుతుంది. ప్రభుత్వం మౌలిక సదుపాయాల వ్యయాన్ని 12.2 లక్షల కోట్లకు పెంచింది. ఈ పెట్టుబడులు దీర్ఘకాలిక వృద్ధికి తోడ్పడతాయని ప్రభుత్వం వాదిస్తున్న ప్పటికీ, తక్షణమే పేదరికం నుండి బయటపడాల్సిన బహుజన కుటుంబా లకు ఈ నిధులు ఏ మేరకు చేరుతాయనేది ఒక కీలక ప్రశ్న. సంపద సృష్టి జరగడం ఎంత ముఖ్యమో, ఆ సంపద పంపిణీలో సామాజిక సమతు ల్యత ఉండటం కూడా అంతే ముఖ్యం.

ప్రభుత్వం 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి గాను మొత్తం రూ. 53,47,315 కోట్ల వ్యయాన్ని ప్రతిపాదించింది. ఇది గత సవరించిన అంచనాల కంటే 7.7 శాతం ఎక్కువ. ఆదాయ వనరులను పరిశీలిస్తే, అప్పులు కాకుండా రుణేతర వసూళ్లు (Non-debt Receipts) సుమారు రూ. 36.5 లక్షల కోట్లుగా, పన్ను రాబడి (Net Tax Receipts) రూ. 28.7 లక్షల కోట్లుగా ఉంటాయని ప్రభుత్వం అంచనా వేస్తోంది. ద్రవ్యలోటును జీడీపీలో 4.3 శాతానికి పరిమితం చేయాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ అంకెలు పైకి ఆశాజనకంగా కనిపిం చినా, వ్యయంలోని అంతర్గత అంశాలు సామాజిక సంక్షేమానికి ప్రతి బంధకంగా మారుతున్నాయి. ప్రభుత్వ ఖర్చులో అత్యధిక భాగం అంటే 26 శాతం వడ్డీ చెల్లింపులకే పోతోంది. ఇది సామాజిక సంక్షేమానికి కేటాయించాల్సిన నిధులపై ఒత్తిడి పెంచుతోంది.

ప్రభుత్వం ద్రవ్య క్రమ శిక్షణ పాటించడం మంచిదే అయినా, అది సామాజిక వ్యయాల కోతకు దారి తీయకూడదు. ఆర్థిక సర్వే 2025-26 ప్రకారం రాష్ట్రాలు ఉచిత నగదు బదిలీ పథకాలపై చేస్తున్న ఖర్చు పెట్టుబడి వ్యయాన్ని తగ్గిస్తోందని కేంద్రం హెచ్చరించింది. ఈ ధోరణి బహుజన వర్గాలకు అందే సంక్షేమ పథకాల భవిష్యత్తుపై నీలినీడలు కమ్ముకునేలా చేస్తోంది. అభివృద్ధి అంటే కేవలం రోడ్లు, భవనాలు మాత్రమే కాదు, ప్రజల ఆర్థిక స్థితిగతులు మెరుగుపడాలి.

నీతి ఆయోగ్‌ మార్గదర్శకాల ప్రకారం, షెడ్యూల్డ్​‍ కులాల అభివృద్ధి ప్రణాళిక (DAPSC), షెడ్యూల్డ్​‍ తెగల అభివృద్ధి ప్రణాళిక (DAPST) కింద జనాభా నిష్పత్తికి అనుగుణంగా నిధులు కేటాయించాలి. దేశంలో 2011 నాటికి, షెడ్యూల్డ్​‍ కులాల జనాభా 20.1 కోట్లు, షెడ్యూల్డ్​‍ తెగల జనాభా 10.4 కోట్లుగా ఉంది. కేటాయింపుల లోటును పరిశీలిస్తే, ఎస్సీలకు జనాభా ప్రకారం దక్కాల్సిన నిధుల్లో దాదాపు 26.8% లోటు కనిపిస్తోం ది. ఎస్టీలకు కేటాయించిన నిధుల్లో కూడా అమలు పరమైన సమస్యలు ఉన్నాయి. కేటాయించిన నిధులలో కూడా చాలా భాగం నేరుగా ఆయా వర్గాలకు లబ్ధి చేకూర్చని నోషనల్‌ కేటాయింపులు ఉంటున్నాయి.

ఉదాహరణకు, ఎస్సీలకు కేటాయించిన నిధులలో కేవలం 25-30 శాతం మాత్రమే నేరుగా లబ్ధి చేకూర్చే పథకాలకు వెళ్తున్నాయి. మిగిలిన నిధులు సాధారణ మౌలిక సదుపాయాలకు మళ్ళిస్తున్నారు. ఇది సామా జిక న్యాయం భావనను దెబ్బతీస్తోంది. కేటాయింపులు జనాభా ప్రాతిప దికన జరగకపోవడం రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికే విరుద్ధం.

ప్రభుత్వం ఉపాధి హామీ చట్టాన్ని మార్చి, దాని స్థానంలో వికసిత్‌ భారత్‌ గ్యారెంటీ ఫర్‌ రోజ్‌గార్‌ అండ్‌ ఆజీవిక మిషన్‌-గ్రామీణ (VB-G RAM G)ను తీసుకువచ్చింది. ఈ కొత్త చట్టం ఏడాదికి 125 రోజుల పనిని హామీ ఇస్తోంది. అయితే, దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న 8.65 కోట్ల క్రియాశీల జాబ్‌ కార్డు హోల్డర్లకు 125 రోజుల పని కల్పించాలంటే సుమారు రూ. 2.30 లక్షల కోట్లు అవసరం. కానీ ప్రభుత్వం కేవలం రూ. 95,692 కోట్లు మాత్రమే కేటాయించింది. ఇది అవసరంలో సగం కంటే తక్కువ.

అంతేకాకుండా, ఈ పథకంలో రాష్ట్రాల వాటాను 40%కి పెంచడం ఆందో ళనకరం. ఇది నేరుగా బహుజన మహిళలపై ప్రభావం చూపుతుంది, ఎందుకంటే ఉపాధి హామీ పనులలో 80 శాతం కంటే ఎక్కువ మంది మహిళలే ఉంటారు. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేసే పథకాలకు నిధులు తగ్గించడం వల్ల వలసలు పెరిగే అవకాశం ఉంది.

విద్య ద్వారానే బహుజన వర్గాలు సామాజికంగా ఎదగగలరు. కానీ, తాజా బడ్జెట్‌లో కీలకమైన విద్యా పథకాలకు నిధులు తగ్గించడం వారి భవిష్యత్తును ప్రశ్నార్థకం చేస్తోంది. ఎస్సీ అభ్యుదయ యోజన (PM-AJAY) కు రూ. 890 కోట్లు, ఓబీసీ స్కాలర్‌షిప్పులకు రూ. 690 కోట్లు కోత విధించారు. ఆదివాసీ ప్రాంతాల్లో విద్యా మౌలిక సదుపాయాల కోసం కేటాయించిన నిధుల్లో కూడా రూ. 1,559 కోట్ల కోత పడింది. ఉన్నత విద్యా సంస్థల్లో బాలికల కోసం వసతి గృహాలు ఏర్పాటు చేస్తామని ప్రభుత్వం చెబుతున్నప్పటికీ, ప్రాథమిక స్కాలర్‌షిప్పులలో కోతలు విధిం చడం వల్ల విద్యార్థులు ఉన్నత విద్యా స్థాయికి చేరుకోవడం కష్టమవుతుంది.

వ్యవసాయ రంగంలో డిజిటల్‌ పంట సర్వే వంటి సాంకేతికతకు ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు కానీ భూమి లేని వ్యవసాయ కూలీలకు లేదా కౌలు రైతులకు దీనివల్ల ఎటువంటి ప్రయోజనం లేదు. మరోవైపు, ప్రభు త్వం కార్పొరేట్‌ సంస్థలకు భారీగా పన్ను రాయితీలు ఇస్తోంది. ఫిస్కల్‌ ప్రూడెన్స్​‍ పేరుతో పేదల సంక్షేమ వ్యయాలను తగ్గిస్తూ, కార్పొరేట్‌ రంగానికి ఊతం ఇవ్వడం వల్ల సంపద అసమానతలు పెరుగుతాయి. సంపద పంపిణీలో సమన్యాయం లేనప్పుడు సబ్‌ కా సాత్‌ సబ్‌ కా వికాస్ అనేది కేవలం నినాదంగానే మిగిలిపోతుంది.

గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధి కోసం ప్రభుత్వం ధర్తీ ఆబా జన్జాతీయ గ్రామ ఉత్కర్ష్‍ అభియాన్‌ (DAJGUA) ను ప్రతిపాదించింది. అయితే, పీవీటీజీ (అత్యంత వెనుకబడిన గిరిజన తెగలు) నిధులను రూ. 256 కోట్ల నుండి ఏకంగా రూ. 20 కోట్లకు తగ్గించడం గిరిజన హక్కుల ఉల్లం ఘనగా కనిపిస్తోంది. అలాగే, పారిశుధ్య కార్మికుల కోసం ఉద్దేశించిన NSKFDC కి కేవలం టోకెన్‌ నిధులు కేటాయించడం వారి పట్ల ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యాన్ని సూచిస్తోంది. పారిశుధ్య కార్మికులు సామాజికంగా, ఆర్థికంగా నేటికీ వివక్షకు గురవుతున్నారు. వారికి తగినంత ఆర్థిక మద్దతు లేకపోతే ఆ వృత్తుల నుండి వారు బయటపడలేరు. ఇటువంటి నిర్లక్ష్యం సామాజిక న్యాయం అనే భావనకు విఘాతం కలిగిస్తుంది.

వెనుకబడిన ప్రాంతాలైన ఉత్తరాంధ్ర, రాయలసీమ, తెలంగాణలోని వెనుకబడిన జిల్లాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపు జరగలేదు. విభజన హామీల అమలులో జాప్యం కొనసాగుతోంది. ఇది ప్రాంతీయ అసమానతలకు దారి తీసి, బహుజన వర్గాలకు అందాల్సిన అభివృద్ధి ఫలాలు అందకుండా చేస్తోంది. ప్రాంతీయ సమతుల్యత లేని అభివృద్ధి సామాజిక అసమానతలను మరింత పెంచుతుంది.
బడ్జెట్‌ బహుజన జీవితాల్లో నిజమైన మార్పు తీసుకురావాలంటే కొన్ని కీలక విధాన మార్పులు అవసరం.

ఎస్సీ, ఎస్టీ సబ్‌ ప్లాన్‌ నిధులకు చట్టబద్ధత కల్పించి, అవి మళ్ళించకుండా చూడాలి. ఉపాధి హామీ పథకానికి నిధులు పెంచి, రాష్ట్రాలపై భారం తగ్గించాలి. విద్యపై పెట్టుబడిని పెంచి స్కాలర్‌షిప్పులలో కోతలను వెంటనే రద్దు చేయాలి. పారిశుధ్య కార్మికులకు కనీస వేతనం, బీమా కల్పించాలి. బహుజన యువత పారిశ్రామికవేత్తలుగా ఎదగడానికి పూచీకత్తు లేని రుణాలు అందించాలి. ఈ మార్పులు జరిగినప్పుడే బడ్జెట్‌ నిజమైన సామాజిక సాధనంగా మారుతుంది.
బహుజనుల శ్రమతో నిర్మితమైన ఈ దేశంలో వారికి సరైన వాటా దక్కడం వారి హక్కు. సామాజిక న్యాయం బడ్జెట్‌ గదులలో కాకుండా ప్రజల గుడారాలలో, వారి జీవన ప్రమాణాలలో కనిపించినప్పుడే నిజమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.

డా.కట్కూరి
సైబర్‌ సెక్యురిటీ, న్యాయ నిపుణుడు