Voter registration challenges for orphans : “జన్మనిచ్చిన వారు ఎవరో తెలియదు.. పెంచిన సంస్థే లోకం.. ఆకాశమే హద్దుగా ఎదగాలనుకుంటున్న ఆ అభాగ్యులకు ఇప్పుడు ‘ఓటు’ హక్కు ఒక అందని ద్రాక్షలా మారుతోంది.” పౌరసత్వానికి ప్రాథమిక ఆధారమైన ఓటరు కార్డు పొందడంలో అనాథలు, స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆశ్రయంలో పెరిగిన వారు ఊహించని అడ్డంకులను ఎదుర్కొంటున్నారు. పశ్చిమ బెంగాల్తో పాటు మరో 11 రాష్ట్రాల్లో ప్రస్తుతం జరుగుతున్న ‘ఓటరు జాబితా ప్రత్యేక ముమ్మర సవరణ’ (SIR) ప్రక్రియలో ‘పేరెంట్ మ్యాపింగ్’ నిబంధన వీరి పాలిట శాపంగా మారింది. తమ మూలాలు తెలియని వీరు, అధికారుల ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పలేక, ‘అడకత్తెరలో పోకచెక్క’లా మారుతున్నారు.
పలాష్ షేక్ కథ: ఒక ప్రతినిధి రూపం : పశ్చిమ బెంగాల్లోని దక్షిణ దినాజ్పూర్ జిల్లాకు చెందిన మొహమ్మద్ పలాష్ షేక్ ఉదంతం ఇందుకు ప్రత్యక్ష నిదర్శనం. రైల్వే స్టేషన్లో అనాథగా దొరికిన అతడిని ప్రభుత్వం నడిపే ‘శుభాయన్ హోమ్ ఫర్ బాయ్స్’ అక్కున చేర్చుకుంది. 18 ఏళ్లు నిండటంతో నిబంధనల ప్రకారం హోమ్ నుంచి బయటకు వచ్చాడు. అతని వద్ద ఆధార్ కార్డు, పాత ఓటరు కార్డు ఉన్నప్పటికీ, తాజా సవరణలో తల్లిదండ్రుల వివరాలు సమర్పించాలని అధికారులు కోరుతున్నారు. కన్నవారి పేర్లు తెలియని పలాష్, ఇప్పుడు తన పౌరసత్వాన్ని నిరూపించుకోవడానికి అధికారుల చుట్టూ తిరుగుతున్నాడు. ఇది కేవలం పలాష్ ఒక్కడి సమస్య కాదు.. దేశవ్యాప్తంగా వేల సంఖ్యలో ఉన్న అనాథ యువత పరిస్థితి ఇదే!
నిబంధనలు ఏం చెబుతున్నాయి : కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం (ECI) నిబంధనల ప్రకారం.. తల్లిదండ్రులు లేని పక్షంలో వారు పెరిగిన అనాథ శరణాలయం లేదా ప్రభుత్వ హోమ్ పేరును సంరక్షకుడి స్థానంలో నమోదు చేయవచ్చు. కానీ, క్షేత్రస్థాయిలో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది.
మార్గదర్శకాల లోపం: బూత్ స్థాయి అధికారులు (BLOలు) ఖచ్చితమైన వంశవృక్షం లేదా తల్లిదండ్రుల ధ్రువీకరణ పత్రాలు అడుగుతున్నారు.
అధికారుల మొండివైఖరి: సిస్టమ్లో డేటా నమోదు చేసేటప్పుడు తల్లిదండ్రుల కాలమ్ ఖాళీగా ఉంటే దరఖాస్తు తిరస్కరణకు గురవుతోంది.
డాక్యుమెంటేషన్ కొరత: హోమ్ నుంచి బయటకు వచ్చిన వారికి ఆయా సంస్థలు ఇచ్చే సర్టిఫికెట్లను గుర్తింపు కార్డులుగా పరిగణించడంలో జాప్యం జరుగుతోంది.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల బాధ్యత ఇదే : అనాథల విషయంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే ‘గార్డియన్’ (సంరక్షకుడి) పాత్ర పోషించాల్సి ఉంటుంది. ఎస్.ఐ.ఆర్ (SIR) ప్రక్రియలో వీరికి ప్రత్యేక మినహాయింపులు ఇవ్వాలని సామాజిక కార్యకర్తలు కోరుతున్నారు. “దిక్కులేని వారికి దేవుడే దిక్కు” అన్నట్లుగా కాకుండా, చట్టమే వారికి అండగా నిలవాలి. లేనిపక్షంలో ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో ఒక కీలక విభాగం ఓటు హక్కుకు దూరమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.
నిపుణుల హెచ్చరిక : ఓటు హక్కు అనేది కేవలం కాగితం మీద గుర్తు కాదు, అది ఒక వ్యక్తి అస్తిత్వం. తల్లిదండ్రుల వివరాలు లేవనే సాకుతో అనాథలను ఓటరు జాబితా నుంచి తొలగించడం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని న్యాయ నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. తక్షణమే ఎన్నికల సంఘం జోక్యం చేసుకుని క్షేత్రస్థాయి అధికారులకు స్పష్టమైన ఆదేశాలు జారీ చేయాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.