Bihar minister Deepak Prakash Supreme Court hearing : ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజల చేత ఎన్నుకోబడిన వారే పరిపాలనా వ్యవస్థలో కీలక బాధ్యతలు చేపట్టడం రాజ్యాంగ నైతికత. అయితే శాసనసభ లేదా శాసనమండలిలో సభ్యుడిగా అర్హత సాధించకుండానే ఒక వ్యక్తి సుదీర్ఘకాలంగా రాష్ట్ర మంత్రిగా చెలామణి అవుతుంటే అత్యున్నత న్యాయస్థానం ఊరుకుంటుందా? బిహార్ ప్రభుత్వంలో పంచాయతీరాజ్ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్న దీపక్ ప్రకాశ్ వ్యవహారంలో సరిగ్గా ఇదే ప్రశ్న ఉత్పన్నమైంది.

శాసనసభలోని ఏ సభలోనూ సభ్యత్వం పొందని వ్యక్తి ఆరు నెలల గడువు దాటినా ఏ ప్రాతిపదికన మంత్రి పదవిలో కొనసాగుతున్నారంటూ సుప్రీంకోర్టు గురువారం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని తీవ్రంగా నిలదీసింది. 

ఇది పూర్తిగా చట్టపరమైన అంశం… వివరణ ఎక్కడ?’: సుప్రీంకోర్టు ఆగ్రహం : శాసనసభ లేదా శాసనమండలి సభ్యుడు కాకపోయినా దీపక్ ప్రకాశ్ రెండోసారి మంత్రిగా నియామకం పొందడాన్ని, పదవిలో కొనసాగడాన్ని సవాలు చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్‌పై భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్, జస్టిస్ జాయ్‌మాల్య బాగ్చీ, జస్టిస్ వీ మోహనతో కూడిన త్రిసభ్య ధర్మాసనం విచారణ చేపట్టింది.

విచారణ సందర్భంగా పిటిషనర్ తరఫున న్యాయవాదులు సుదీప్ చంద్ర, సాన్యా కౌశల్‌లు తమ వాదనలను వినిపించారు. “ఈ ఏడాది జూన్‌లో పిటిషన్ దాఖలు చేసినప్పటి నుంచి ఇప్పటివరకు ఏడు నెలల 22 రోజులకు పైగా గడిచినా నిందితుడు మంత్రిగా బాధ్యతల్లోనే ఉన్నారు. దీనిపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కౌంటర్ అఫిడవిట్ కూడా దాఖలు చేయలేదు” అని ధర్మాసనం దృష్టికి తీసుకెళ్లారు.
దీనిపై స్పందించిన సీజేఐ జస్టిస్ సూర్యకాంత్ బిహార్ ప్రభుత్వ న్యాయవాదిని ఉద్దేశించి సంచలన వ్యాఖ్యలు చేశారు. “ఇది పూర్తిగా రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన అంశం. ఎన్నిక కాకుండానే ఒక వ్యక్తిని ఆరు నెలలకు మించి మంత్రి పదవిలో ఎలా కొనసాగిస్తున్నారు? ప్రభుత్వం కౌంటర్ దాఖలు చేసినా, చేయకపోయినా విచారణ కొనసాగిస్తాం. దీనికి ఎలాంటిదనైనా అదనపు సమయం ఇచ్చేది లేదు” అని స్పష్టం చేశారు.

మలుపులు తిరిగిన పరిణామాలు – ‘స్ప్లిట్ టెన్యూర్’ వ్యూహం? : రాష్ట్రీయ లోక్ మోర్చా (RLM) అధినేత, మాజీ కేంద్ర మంత్రి ఉపేంద్ర కుష్వాహా కుమారుడైన దీపక్ ప్రకాశ్ నియామకం వెనుక పెద్ద రాజకీయ వ్యూహమే ఉందనే ఆరోపణలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి.

మొదటి విడత నియామకం: 2025 నవంబరు 20న నితీశ్ కుమార్ కేబినెట్‌లో దీపక్ ప్రకాశ్ పంచాయతీరాజ్ మంత్రిగా ప్రమాణస్వీకారం చేశారు.

రెండు విడతల వ్యూహం: సుమారు 4 నెలల 26 రోజుల పదవీకాలం ముగిశాక సాంకేతిక కారణాలతో ఆయన తప్పుకున్నారు. అనంతరం ముఖ్యమంత్రిగా సమ్రాట్ చౌధరి బాధ్యతలు స్వీకరించిన తర్వాత, మే 7న ఆయనను మళ్లీ అదే మంత్రి పదవిలో పునర్ నియమించారు.
ఇలా రెండు దఫాలుగా విడదీసి పదవిలో ఉంచడం ద్వారా రాజ్యాంగం విధించిన ఆరు నెలల పరిమితి గడువు చక్రం మళ్లీ మొదటికొస్తుందనే నెపంతో ప్రభుత్వం ఆయనను కొనసాగిస్తోందని పిటిషనర్ రాకేశ్ కుమార్ సింగ్ వాదిస్తున్నారు. ఇది ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తిని, రాజ్యాంగ నిబంధనలను బొందపెట్టడమేనని పిటిషన్‌లో పేర్కొన్నారు.

ఆర్టికల్ 164(4) ఏం చెబుతోంది? – రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి తూట్లు : భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 164(4) ప్రకారం — చట్టసభల్లో (శాసనసభ/శాసనమండలి) సభ్యత్వం లేని ఏ వ్యక్తినైనా గరిష్ఠంగా ఆరు వరుస నెలల పాటు మంత్రిగా నియమించడానికి వెసులుబాటు ఉంది.  అయితే, ఆ ఆరు నెలల గడువులోగా సదరు వ్యక్తి ఏదో ఒక సభకు ఎన్నిక కావాల్సి ఉంటుంది. అలా ఎన్నిక కాకపోతే, ఆ ఆరు నెలల గడువు ముగిసిన రోజున ఆ వ్యక్తి మంత్రి పదవి కోల్పోతారు. ఎన్నిక కాకుండానే పదవిని పునరుద్ధరిస్తూ పోవడం వల్ల రాజ్యాంగం కల్పించిన వి మినహాయింపును దుర్వినియోగం చేసినట్లవుతుందని చట్ట నిపుణులు సైతం అభిప్రాయపడుతున్నారు.

విచారణ ఆగస్టు 4కు వాయిదా : ఈ వ్యవహారంలో ఉన్న తీవ్రతను పరిగణనలోకి తీసుకున్న సుప్రీంకోర్టు, తదుపరి విచారణను ఆగస్టు 4వ తేదీకి (మంగళవారం) ఖరారు చేసింది. రాజ్యాంగ నిబంధనలను పక్కనబెట్టి వ్యక్తులకు పదవులు కట్టబెట్టడంపై సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఎలాంటి మార్గదర్శకాలను నిర్దేశిస్తుందోనని దేశవ్యాప్తంగా చట్ట, రాజకీయ వర్గాలు ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నాయి.