Inter-caste marriage incentive scheme : కులమనే గోడలను ప్రేమతో కూల్చి, సమసమాజ స్థాపనకు బాటలు వేయాలనే ఉన్నత లక్ష్యంతో ఒక్కటైన నవ దంపతుల ఆశలు అడియాసలవుతున్నాయి. సామాజిక కట్టుబాట్లను ఎదిరించి, ఆదర్శంగా నిలవాలని భావించిన వారిని ప్రభుత్వ పథకాలే వెక్కిరిస్తున్నాయి. కులాంతర వివాహాలను ప్రోత్సహించేందుకు అందిస్తామన్న ఆర్థిక చేయూత, కాగితాలకే పరిమితమై వారిని కన్నీళ్లు పెట్టిస్తోంది. 

సమాజంలో కుల వివక్షను రూపుమాపేందుకు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సంయుక్తంగా అమలు చేస్తున్న “డాక్టర్ అంబేద్కర్ స్కీమ్ ఫర్ సోషల్ ఇంటిగ్రేషన్” పథకం, నిధుల కొరత మరియు అవగాహన లోపంతో నీరుగారిపోతోంది. కులం సంకెళ్లు తెంచుకుని ఒక్కటైన జంటలకు అండగా నిలవాల్సిన ఈ పథకం, ఇప్పుడు వారిని కార్యాలయాల చుట్టూ కాళ్లరిగేలా తిప్పుతూ నిరీక్షణకు గురిచేస్తోంది.

నిధుల కొరత.. నిరీక్షణే మిగులు : ఈ పథకం కింద, కులాంతర వివాహం చేసుకున్న జంటలో ఒకరు ఎస్సీ సామాజిక వర్గానికి చెందినవారైతే, ప్రభుత్వం రూ.2.50 లక్షల వరకు ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాన్ని అందిస్తుంది. అయితే, ఈ ఆశ ఇప్పుడు వందలాది జంటలకు అందని ద్రాక్షలా మారింది.

జిల్లాకో కథ.. వ్యథ ఒక్కటే: ఉదాహరణకు, ఒక్క వరంగల్ జిల్లాలోనే ప్రస్తుతం 86 దరఖాస్తులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయని జిల్లా ఎస్సీ అభివృద్ధి శాఖాధికారి విక్రం కుమార్ స్వయంగా వెల్లడించారు. 2019 నుంచి ఇప్పటివరకు మొత్తం 92 దరఖాస్తులు పెండింగ్‌లో ఉండగా, 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరానికి గాను కేవలం రూ.15 లక్షలు మాత్రమే విడుదలయ్యాయి. ఈ అరకొర నిధులతో కేవలం ఆరుగురు లబ్ధిదారులకు మాత్రమే ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్ రూపంలో చెక్కులు అందాయి. మిగిలిన 86 జంటల భవిష్యత్తు ఏమిటనేది ప్రశ్నార్థకంగా మారింది. ఈ దుస్థితి కేవలం ఒక్క జిల్లాకే పరిమితం కాలేదు, రాష్ట్రవ్యాప్తంగా దాదాపు అన్ని జిల్లాల్లోనూ ఇదే పరిస్థితి నెలకొంది. “నిధులు రాగానే చెల్లిస్తాం” అని అధికారులు చెబుతున్నా, ఆ నిధులు ఎప్పుడు వస్తాయో తెలియక కొత్త జంటలు అయోమయంలో కొట్టుమిట్టాడుతున్నాయి.

అర్హతలు ఇవే.. నిబంధనలు అనేకం ఈ ప్రభుత్వ సాయం పొందాలంటే కొన్ని కఠినమైన నిబంధనలను పాటించాల్సి ఉంటుంది. చాలామందికి ఈ నిబంధనలపై సరైన అవగాహన లేకపోవడం కూడా జాప్యానికి ఒక కారణంగా మారుతోంది.

ప్రధాన అర్హతలు:
వధూవరులలో ఒకరు తప్పనిసరిగా షెడ్యూల్డ్ కులానికి (SC) చెందినవారై ఉండాలి.
వారి వివాహం హిందూ వివాహ చట్టం-1955 ప్రకారం చట్టబద్ధంగా రిజిస్టర్ అయి ఉండాలి.

ముఖ్య నిబంధనలు:
కుటుంబ వార్షిక ఆదాయం రూ.5 లక్షలకు మించకూడదు.
ఇది వారి మొదటి వివాహం అయి ఉండాలి.
పెళ్లి జరిగిన తేదీ నుంచి ఏడాది లోపు ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.
కుల, ఆదాయ, వయస్సు ధ్రువీకరణ పత్రాలతో పాటు ఆధార్, రేషన్ కార్డు, పదో తరగతి మెమో వంటి పత్రాలను జతచేయాలి.
దంపతుల మూడు జాయింట్ ఫోటోలు సమర్పించాలి.
ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు చేశాక, పత్రాలన్నింటినీ జిల్లా ఎస్సీ అభివృద్ధి కార్యాలయంలో భౌతికంగా సమర్పించాలి.
దరఖాస్తు ఆమోదం పొందిన తర్వాత, ప్రోత్సాహక మొత్తాన్ని దంపతుల ఉమ్మడి బ్యాంకు ఖాతాలో జమ చేస్తారు. అయితే, ఈ మొత్తాన్ని మూడేళ్ల పాటు తప్పనిసరిగా ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్‌లో ఉంచాలి. ఆ తర్వాతే వారు ఆ డబ్బును వాడుకునేందుకు వీలుంటుంది.

అవగాహన రాహిత్యం.. సామాజిక సవాళ్లు
ఒకవైపు నిధుల కొరత వేధిస్తుంటే, మరోవైపు గ్రామాల్లో చాలా మందికి ఈ పథకంపై సరైన అవగాహనే లేదు. కుల కట్టుబాట్లను ఎదిరించి పెళ్లి చేసుకుని, కుటుంబాలకు దూరమై ఆర్థికంగా చితికిపోతున్న ఎందరో యువ జంటలు, ఇలాంటి ఒక పథకం ఉందని తెలియక ప్రయోజనం పొందలేకపోతున్నారు. దీనికి తోడు, బీసీ సామాజిక వర్గానికి చెందిన వారు కులాంతర వివాహం చేసుకుంటే ప్రభుత్వం అందించే సాయం కేవలం రూ.10 వేలు మాత్రమే ఉండటంపై కూడా విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ఎస్సీలతో సమానంగా బీసీలకూ ప్రోత్సాహకాన్ని పెంచాలని పలు సంఘాలు డిమాండ్ చేస్తున్నాయి.

ప్రభుత్వం ఇప్పటికైనా స్పందించి, పేరుకుపోయిన దరఖాస్తులకు అవసరమైన నిధులను వెంటనే విడుదల చేయాలి. అంతేకాకుండా, గ్రామ స్థాయిలో ఈ పథకంపై విస్తృత ప్రచారం కల్పించి, అర్హులైన ప్రతి జంటకూ అండగా నిలవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. లేకపోతే, సమసమాజ స్థాపన అనే ఉన్నత లక్ష్యం కేవలం మాటలకే పరిమితమవుతుంది.